1
شما از طرز صحبت کردن چه کسی خوشتان میآید؟ دلتان میخواهد مثل کی حرف بزنید؟ مثل فلان سیاستمدار؟ فلان سخنران حرفهای؟ فلان هنرپیشه؟ یا شاید هم مثل خودتان. یعنی مثلا یک شیوه منحصر به فرد. به هر حال، هیچ فرقی نمیکند. برای خوب حرف زدن باید تمرین کنید و تمرینتان را هم میتوانید از همین امروز شروع کنید. شروع کنید!
2
مواد لازم برای تمرین سخنرانی عبارتند از: یک عدد آینه قدی و یک عدد ضبط صوت. البته اگر دلتان بخواهد و امکانش را داشته باشید، ویدئو تیپ از ضبط صوت خیلی بهتر است. تنهایی و برای خودتان شروع کنید به سخنرانی و از سخنرانیتان فیلم بگیرید، یا لااقل صدای خودتان را موقع تمرین، ضبط کنید.
3
جلوی آینه بایستید و شروع کنید به صحبت کردن. ضبط صوتتان هم که طبیعتا آماده است و دارد صدایتان را ضبط میکند. موقع صحبت کردن، توی آینه به چشم خودتان زل بزنید. اگر برای سخنرانیتان متن آمادهای در اختیار دارید، حرفهایتان را از روی متن بخوانید و هر از گاهی، سرتان را بلند کنید تا دوباره با خودتان توی آینه، ارتباط چشمی برقرار کنید.
4
آینه خیلی خوب است. دروغ نمیگوید. شما را همانجوری نشان میدهد که واقعا هستید. پس ژست و لبخند و نگاه و حرکاتتان را آنقدر جلوی آینه تغییر بدهید تا دقیقا همانی بشوید که دلتان میخواهد. راست بایستید و راحت باشید. راست ايستادن، نشان دهنده اعتماد به نفس است. از حركات اضافی هم پرهیز کنید. شما که دلتان نمیخواهد خودتان حواس شنوندگانتان را پرت كنید؟!
طبيعتا در هنگام ايستادن، دستانتان را هم در كنار بدنتان قرار ميدهيد. براي تاكيد بر روي نكات مهم، از حركاتي استفاده كنيد كه آهسته، دقيق و در عين حال طبيعي باشند.
5
حواستان به عادتهایتان هم باشد و تا آنجا که میتوانید، عادتهایتان را اصلاح کنید. مثلا دست روي دست انداختن، تكيه دادن به ديوار، بازی کردن با انگشتان دست يا با خودكار به جايي کوبیدن، همه اين كارها ممکن است حواس مخاطبان شما را پرت كند يا غیرمستقیم به آنها بگويد كه شما نسبت به موضوع، تسلط ندارید یا بيعلاقه و دستپاچهايد.
6
نگاهتان به آینه باشد و چهره و حرکاتتان را بر اساس حرفی که میزنید، تنظیم کنید. از این که از اول تا آخر سخنرانیتان شق و رق بایستید و یکنواخت حرف بزنید، باید پرهیز کنید.
وقتی فیلم تمرین سخنرانیتان را میبینید یا وقتی که به صدای ضبط شده خودتان موقع تمرین سخنرانی گوش میدهید، دقت کنید و ببینید که آیا همه چیز همانطور که دلتان میخواسته، پیش رفته یا نه. هر جا که بر خلاف میلتان حرف زدهاید یا صدا و لحنتان را نتوانستهاید به دلخواهتان تنظیم کنید، یادداشت کنید و بعدا برگردید تا در تمرینهای بعدی اصلاحش کنید.
7
وقتی چندین بار برای خودتان تمرین کردید و احساس کردید که دیگر به مبحث سخنرانیتان تسلط پیدا کردهاید، خوب است یک جمعیت دوستانه را گرد هم بیاورید و برایشان صحبت کنید: پدر و مادر و سایر اعضای خانواده و دوستان و آشنایان نزدیک و . . . و یا هر کس دیگری که با او رودربایستیهای آنچنانی ندارید. بعد از سخنرانیتان برای این مخاطبان آشنا، ازشان بخواهید که سخنرانیتان را نقد کنند. از انتقاداتشان حتما یادداشت بردارید و از قابل استفادههایش، استفاده کنید.
وقتی به مبحث سخنرانیتان خوب مسلط شدید، سعی کنید قسمتهایی از آن را در طول روز با خودتان تکرار کنید و از حفظ بخوانید. مطالب را از حفظ توی ذهنتان مرور کنید.
8
برای هر شنوندهای سخت است که یکی دو ساعت پای صحبت کسی بنشیند که شق و رق می ایستد و بدون هیچ ژست و حرکت اضافهای، یکریز حرف میزند. البته در این کار هم مثل هر کار دیگر باید اندازه نگه داشت (که اندازه نکوست!). از ژستها و حرفها و حرکات اضافی در طول یک سخنرانی هر چه کمتر استفاده کنید، تاثیرش بیشتر می شود.
از ژستها و حرکاتتان باید وقتی استفاده کنید که میخواهید روی قسمتی از حرفتان تاکید کنید و طبیعتا باید آنها را با حرفهایتان متناسب کنید. باز هم، آینه در خدمت شماست. مناسبترین ژستها و حرکاتتان را انتخاب کنید و البته فراموش نکیند که موقع حرف زدن با جمع، هیچ چیزی تاثیرگذارتر از لبخند نیست.
9
صدایتان موقع سخنرانی باید رسا باشد. نه این که داد بزنید! رسا بودن صدا به معنای کنترل داشتن بر روی صداست. یعنی جوری حرف بزنید که تمام مخاطبانتان صدایتان را بدون هیچ زحمتی بشنوند. حتی آنهایی که دورترین فاصله را با شما دارند، باید به راحتی صدایتان را بشنوند. بهتر است در همان دقایق نخستین سخنرانی، حرفتان را یک بار قطع کنید و بپرسید: صدایم برای همه واضح است یا باید بلندتر صحبت کنم؟ اگر هیچ جوابی بهتان ندادند، شما جوابتان را گرفتهاید!
10
شب قبل از سخنرانی، از این خوراکیها پرهیز کنید: لبنیات، قهوه، چای پررنگ و سایر نوشیدنیهای کافئیندار که آرامشتان را به هم میریزند. لااقل از یک ساعت قبل از سخنرانی، از این چیزها نخورید. روز سخنرانی هم مسواک و دهانشویه را از یاد نبرید که خیلی آرامش بخش است.
11
انگلیسیها یک ضربالمثلی دارند که میگوید: (Dress To Impress) یعنی آراسته باشید تا حرفتان اثر کند. خب، کم و بیش راست میگویند. سعی کنید لباسی که میپوشید، مرتب باشد و با شان خودتان و مجلسی که قرار است آنجا سخنرانی کنید، تناسب داشته باشد. اگر برایتان مقدور است، نیم ساعت قبل از سخنرانی دوش بگیرید. خیلی شادابتر میشوید.
12
نفس کشیدنهای عمیق و پیدرپی شاید به نظرتان توصیه بچهگانهای باشد ولی حقیقت این است که این تمرین، ضربان قلبتان را کند میکند، فشار خونتان را تعدیل میکند، حجم ترشحات آدرنال را در بدنتان کاهش میدهد و خلاصه این که، آرامتان میکند. با بینی، هوا را ببلعید. پنج ثانیه نفستان را حبس کنید و بعدش با دهان، نفس را بدهید بیرون. این کار را در هر نوبت تمرینتان، لااقل 3 بار تکرار کنید و البته یادتان باشد که هیچ وقت نباید بیشتر از 6 مرتبه، این تمرین را پشت سر هم تکرار کنید چون اثرات معکوسش شروع میشود.
13
اشتباهات جزیی در طول سخنرانی معمولا چندان اهمیتی ندارند. اغلب مردم به اشتباهات جزیی سخنرانان در طی سخنرانی، توجهی نشان نمیدهد. البته اشتباه داریم تا اشتباه. طبیعتا اگر کسی در میان سخنرانیاش ناگهان آروغ بزند، همه جا میخورند و میخندند اما تپق زدن و امثالهم را معمولا هیچ کس جدی نمیگیرد مگر این که شما با دستپاچهشدنهای مکرر، خودتان حواس همه را به اشتباهتان جلب کنید.
14
اگر موقع سخنرانی از میکروفون استفاده میکنید، با صدای معمولتان حرف بزنید اما کمی آهستهتر و شمردهتر از زمانی که دارید بدون میکروفون سخنرانی میکند. مبادا تمام مدت صحبتتان را با یک تون صدا حرف بزنید. بهتر است که هر از گاهی لحن و صدایتان را متناسب با حرفی که میزنید، بالا و پایین ببرید.
15
چشمهایتان را دایم در میان جمعیت بچرخانید تا ارتباط چشمی با مخاطبانتان را از دست ندهید. تام کروز معتقد است که: «خوب نگاه کردن و برقراری ارتباط چشمی صحیح، اساسیترین عنصر هنرپیشگی است.» ـ درست و غلط این حرف به پای خودش ـ اما آنچه او درباره بازیگری میگوید، درباره سخنرانی کاملا صادق است.
16
موقع برقراری ارتباط چشمی با مخاطبانتان، چند چهره صميمي را كه به مضمون حرفهایتان واكنش نشان ميدهند، پيدا كنيد و سخنرانيتان را با تمركز بر روي آنان انجام دهيد. اما در هر نوبت، ارتباط چشمي خود را حداکثر چهار تا پنج ثانيه حفظ كنيد و خیلی سریع به سراغ نفر بعدي برويد.
17
شروع سخنرانی خیلی مهم است. شروع بی سر و ته، بدترین آفت یک سخنرانی است. مثلا سردبیر یک نشریه را در نظر بگیرید که در جلسه سخنرانی برای تحریریه، با این جمله شروع به حرف زدن کند: «از امروز میخواهم در تحریریه این نشریه یک تغییر اساسی ایجاد کنم. . .» این شروع، حواس همه را به حرفهای سردبیر جلب میکند اما اگر او با این جملات شروع میکرد، چطور؟: «وقتی قرار شد برای اعضای تحریریه صحبت کنم، با خودم گفتم از کجا شروع کنم به حرف زدن و چه چیزی بگویم که هم وقتمان ضایع نشود، هم بهبودی در اوضاع تحریریه ایجاد شود . . .» میبینید؟ شروع دوم، خیلی ضعیف است. کسی رغبت نمیکند ادامه حرفها را بشنود.
18
شروع یک سخنرانی با یک داستان یا یک لطیفه هم مناسب است، البته به دو شرط: اول این که لطیفه یا داستانتان طولانی نباشد و دوم این که، به بقیه موضوع سخنرانیتان کاملا مربوط باشد.
19
شروع سخنرانی با طرح یک سوال هم شروع خوبی است، البته به شرطی که سوالتان پخته و فکر شده باشد تا ذهن شنونده را به خودش مشغول کنید. چنینی شروعی خیلی تاثیرگذار است و آمادگی ذهنی خوبی به مخاطبانتان میدهد حتی اگر تا پایان سخنرانیتان هم جواب آن سوال را به طور واضح بیان نکنید.
20
شفاف حرف بزنید. از جملههای طولانی که نفس شنونده را میگیرد، کمتر استفاده کنید. زود به نقطه برسید. اثرگذاری جملات کوتاه معمولا بیشتر است. مثلا اگر بازیکنان یک تیم از زبان مربیشان بشنوند که: «فقط باید ببریم. مساوی را هم فراموش کنید. . .» خیلی مشتاقتر به ادامه حرفها گوش میدهند، نسبت به زمانی که مربی با این جملات، شروع به حرف زدن کند: «ما باید جامه غرور را از تن بیرون کنیم و با کار کردن بر روی نقاط ضعف حریف و تقویت نقاط قوت تیم خودمان، نتیجه این بازی را به نفع خودمان تغییر بدهیم.» طبیعتا تاثیر این جمله دوم خیلی کمتر است از جمله اول.
21
استفاده بجا از تضاد و طباق درمیان صحبت، مفید است. مثلا از یک سخنرانی بلند مائو، همه فقط همین جمله را به خاطر سپردهاند و مرتب ذکر میکنند که: «سیاست یک جنگ بدون خونریزی است اما جنگ یک سیاست همراه با خونریزی است.» یا مثلا این جمله قول جان اف کندی، تاریخی شده است که: «نگویید کشورمان برای ما چه کار کرده است، بگویید ما برای کشورمان چه کار کردهایم.»
استفاده بجا از مقایسه هم در میان صحبت، توجه شنونده را جلب میکند: «وقتی ما داشتیم این شرکت را تحویل میگرفتیم، هیچ چیزی جز 100 میلیون بدهی در بساط نداشتیم اما الآن تمام بدهیهایمان را پرداخت کردهایم و . . . . .»
22
گاهی تکرار برخی حرفها خیلی اثرگذار است. مارتین لوتر در طول یکی از سخنرانیهایش این جمله را پانزده بار در فواصل مناسب تکرار کرد که: «من رویای بزرگی در سر دارم!» و بعدها همین جمله، دستمایه ترانههای متعدد و ماندگار شد.
23
از شوخطبعیتان هم در میان صحبتهایتان استفاده کنید اما مراقب باشید که از حد نگذرانید و از آن طرف بام نیفتید. مارگارت تاچر در پاسخ به خبرنگاری که به کنایه از او پرسیده بود: چرا مقامات کشوری، پشت سرتان زیاد صحبت می کنند، با خنده گفت: «تا وقتی که از دستوراتم اطاعت میکنند، مهم نیست که دربارهام چه میگویند.» راستی، یک نکته مهم: اگر شوخیهایتان همیشه با سکوت و برخورد سرد شنوندگان مواجه میشود، بهتر است اصلا از این شیوه استفاده نکنید چون تاثیر منفیاش بیشتر است.
24
به موقع در میان صحبتتان، مکث کنید. مثلا اگر شوخی لطیفی کردهاید که انتظار دارید حاضران بخندند، یا حرفی زدهاید که فکر میکنید شنوندگان برایتان دست میزنند و ابراز احساسات کنند، حتما باید مدت کوتاهی مکث کنید و ریتم صحبتتان را کند کنید.
25
پایان سخنرانی هم باید مثل شروع سخنرانی، قاطع و تاثیرگذار باشد و البته بهتر است که پایان حرفهایتان به نوعی با شروعتان هم در ارتباط باشد. لابد دیدهاید که بسیاری از فیلمها هم از همین تکنیک استفاده میکنند تا تاثیرگذاری بیشتری داشته باشند.
26
لرد برابازون میگوید: «اگر نمیتوانید تمام حرفتان را ـ مختصر و مفید ـ در بیست دقیقه برای مردم بگویید، بهتان توصیه میکنم بروید کتاب بنویسد.» میگویند یکی از تاثیرگذارترین سخنرانیهای تاریخ، سخنرانی آبراهام لینکولن در سال 1863 در گتیسبورگ بود که فقط دو دقیقه طول کشید! هیچ شنوندهای تا به حال، از کوتاه بودن مدت سخنرانی یک سخنران گلایه نکرده است اما بر عکسش زیاد اتفاق افتاده و میافتد.
27
حرفهایی بزنید که با سن و سطح سواد و سلیقه شنوندگانتان تناسب داشته باشد. ببنینید برای چه سن و سالی قرار است حرف بزنید؟ چقدر با موضوع مورد بحثتان آشنایی دارند؟ از کلمات مناسب و طرز بیان مناسب استفاده کنید.
28
سرفصلهای سخنرانیتان را بهتر است جداگانه یادداشت کنید تا موقع صحبت، چیزی را از قلم نیندازید.
حتیالمقدور از کلمات متنوع (اما قابل فهم برای مخاطبانتان) استفاده کنید. استفاده از کلمات محدود در طی یک سخنرانی، شنوندگان را زودتر خسته میکند.
29
با پرسيدن سوال، صحبت مستقيم و علاقهمند كردن مخاطبان، آنها را با مضمون سخنرانيتان درگير كنيد. اين كار باعث ميشود که بین شما و مخاطبانتان ارتباط راحتی برقرار شود. به هیچ عنوان، به هیچکدام از حضار توهین نکنید.
30
تقریبا همه آدمها هنگام صحبت در برابر جمع، به ميزان معيني دچار اضطراب ميشوند اما نكته اينجاست كه نبايد به اين اضطراب پايان داد بلكه بايد آن را كنترل كرد. فراموش نکنید که از شما براي ايراد سخنراني دعوت شده است چون حرف مهمي براي گفتن داشتهايد.
